Rijit Kişilik Ne Demek? O, Sadece İçten İçte Eriyen Bir Karakterdir
Bazı insanlar vardır, her şeyin belli bir düzene oturması gerektiğini savunurlar. Yani tam anlamıyla rijit kişilik tipini örnek alırlar. Ben de bir İzmirli olarak, “bunu bir şekilde espriyle yedirebilirim” mantığıyla yaşayan, kafasında sürekli bir analiz döngüsü yapan, dışarıda en rahat insan gibi görünmeye çalışan ama içten içe her şeyi aşırı düşünen biriyim. Ve bu yazıyı yazarken yine kendi başıma gelmiş bir anıyı hatırlıyorum: “Acaba kahvemi hangi fincanda içsem, sonra sağ elimle mi, sol elimle mi içsem, bu durum karşısında insanlar ne düşünür?” Tıpkı rijit bir kişiliğin düşünce yapısına benzer bir sorgulama… Evet, tam da böyle. Şimdi gel, rijit kişilik kavramını biraz mizahi bir şekilde çözmeye çalışalım.
Rijit Kişilik Nasıl Tanımlanır?
Rijit kişilik, ilk duyduğunda kulağa böyle garip, sert bir şey gibi gelebilir. Ama aslında çok daha basit. Rijit kişilik, hayatı kontrol etme, her şeyin olması gerektiği gibi olmasını sağlama çabasında olan insan tipini tanımlar. Bunu hemen hemen her yerde görebiliriz: Arkadaş toplantısında, ofiste, hatta sokakta. Her şeyin belli bir düzen içinde olmasına, kuralların kesinlikle ihlal edilmemesine karşı aşırı duyarlı bir kişiyle karşı karşıyasınız. Mesela biri “Hey, hadi şu an hiç konuşma, müzik dinleyelim” dediğinde, bu tip birisi “Hayır! Bu plan hiç de bana uymuyor! Bu şekilde olmaz!” diyebilir. Anlayacağınız, rijit kişiler esnek olamazlar. Biraz da onlar “prensiplerine” takılı kalırlar. Şimdi bu durumu daha iyi anlamak için kısa bir diyalogla örnekleyelim.
Bir Günlük Rijit Kişilik Deneyimi
Ben: (Gülerken) “Hadi canım, o kadar da abartma. Ne olur bu sefer kahveyi benim istediğim gibi yap!”
Rijit Kişilik Arkadaşım: (Ciddi bir şekilde) “Hayır, buna izin veremem. Kahve dört dakika demleme süresine, sıcaklık 95 derece olmalı. Tüm prosedüre uymalıyız!”
Ben: (İçimden) “Aman Tanrım, bunlar benim yüzümden mi? Yoksa sırf kafasında her şeyin mükemmel olması gerektiğini düşündüğü için mi böyle?”
Evet, işte bu kadar basit. Rijit kişilik, genellikle hayatın küçük detaylarına aşırı takılır. Kendi kafalarındaki düzeni o kadar benimserler ki, dışarıdaki dünyanın doğal akışına katılmaları onlar için zorlayıcı olabilir. Ama asla dalga geçmeyeceğiz, çünkü bir rijit kişilikle karşı karşıya kalınca, çokça anlayışlı olmamız gereken bir durumla baş başa kalmışız demektir. Örneğin, düzenli bir kahvaltı yapmadıysanız, bütün gününüze mahvolmuş olarak başlayacaklar.
Rijit Kişilik ve İlişkiler: Fazla Kural, Az Esneklik
Bir ilişkide rijit kişilikle olmak… Bunu şöyle bir gözümde canlandırıyorum: Bir arkadaşım var, her zaman “Bunu yapmalısın, şunu yapmamalısın” diye başlayan cümlelerle ilişkilerini tartışır. “O kişiyi aramalıydın, biraz daha dikkatli olmalıydın, o yüzden sonrasını bilmem…” Her şeyin kuralı vardır, her şeyin bir doğası vardır. Hani en basitinden, pizza yediğinde peynirin fazlası asla kenarda olmamalıdır. Yani karşındaki insanın da bir şekilde kurallara uyduğu bir dünya var. Yavaşça sıkan bir deneyim gibi. Bu kişiler bazen o kadar yoğun kurallar koyarlar ki, sonunda biz, “Rijit kişiliğin kuralları içinde boğuluyorum” diye iç sesimizi duyarız. Çıkışı hayal etmek bile zor.
Rijit Kişilik ve İdeal Dünya
İdeal dünyayı, evet, rijit kişiler de yaratabilir! Mesela ideal bir dünyada; caddelerdeki tüm taşlar düz olmalı, her yere tek tip renkler yerleştirilmeli ve asla sabah 9:00’dan önce kahvaltı yapılmamalıdır. Hayat, her şeyin düzen içinde olduğu bir yer olmalıdır. Bunun içinde kahvaltı da, iş görüşmesi de, akşam çayı da… Tüm bunlar ideal saatlerde yapılır. O zaman gelin, bu ideal dünya üzerinde bir gezintiye çıkalım, ancak dikkatli olun! Adımlarınız sıraya göre ve birbiriyle uyumlu olmalı. Bir yanlış adım, evet, tüm o düzeni altüst edebilir!
Rijit Kişilik vs. Esnek Kişilik: Eğlenceli Bir Karşılaştırma
Bir de esnek kişilikler var tabii. Biraz onlardan bahsedelim. Esnek kişiler, hayatın içindeki her şeyi rahatlıkla kabul ederler. “Ya bir dakika, bu kadar da ciddi olma! Her şeyin mükemmel olmasına gerek yok, değil mi?” diyebilirler. Esnek kişiler, mesela, kahvaltı için saat 11’de karar verir, sonra “Hadi değiştirip 1’de yiyelim, ne olacak ki?” diyebilirler. Yani esnek kişilik, her şeyi bir şekilde kabullenir. Ama rijit kişi, ne kadar esnek olursa olsun, 11:05’te kahvaltı yapmak kesinlikle uygun değildir! İşte burada, aradaki farkı net bir şekilde görebiliriz. Benim kişisel düşüncemse, esnekliği biraz daha fazla tercih etmektir. Çünkü hayatta her şeyin planlanması ve belirli kurallara göre yapılması bir süre sonra “sıkıcı” hale gelir. Ama tabii, bu da kişisel bir tercih meselesi. Esnek kişilikle olmak, daha fazla spontane anı yaratmak demek!
Rijit Kişiliğin Zararları ve Faydaları
Tabii ki her şeyin bir olumlu yönü olduğu gibi, rijit kişiliğin de kendine has faydaları vardır. Örneğin, sürekli düzenli ve planlı olmak, işi mükemmel yapmak isteyen birine çok uygundur. Ama gel gelelim, her şeye çok fazla takılmak, her şeyin mükemmel olmasını istemek, insanı bazen çevresindekilerle zorlaştırır. Bazen o kadar katı olurlar ki, spontane ve rahat ortamlara uyum sağlamak onlar için oldukça zor olabilir.
Rijit Kişilik: Sonuç Olarak…
Bence rijit kişilik, bir noktada sağlıklı olabilir. Hayatın belli alanlarında düzenli ve planlı olmak, işlerimizi daha kolay hale getirebilir. Ama her şeyin çok fazla kural ve düzen içinde olması, sonrasında insanı hayattan soğutabilir. Benim önerim, bazen kuralları biraz esnetmek. Çünkü hayatı eğlenceli yapan, spontane anlar ve eğlenceli sürprizlerdir! Bunu unutmayalım.
Ve evet, şu anda tam olarak oturup kahvemi içiyorum ve hala aynı soruyu soruyorum: “Acaba sol elimle mi içsem, sağ elimle mi içsem?” Ama bir yandan da şunu biliyorum ki; belki de her şeyin mükemmel olması gerektiği kadar takılmamalıyım. Bazen, sadece anı yaşamak en güzeli.