Bir Derdim Var Neden Tutmadı? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
İstanbul’un karmaşasında, her gün milyonlarca insanın bir şekilde bir derdi var. Kimisi işyerinde, kimisi okulda, kimisi sokakta, kimisi de kendi iç dünyasında. Ama bir şekilde, her birinin derdi, birbirine ekleniyor, birleşiyor, bir araya geliyor. “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusu, aslında çoğumuzun kafasında zaman zaman çalan bir melodi gibi. Kendimi düşündüğümde, bazen hakikaten aynı soruyu soruyorum. Hangi konuda olursa olsun, bu soru her zaman bir şekilde zihnimde yankı yapıyor. Kendi hayatımda da sıkça karşılaştığım, insanların hissettikleri bir yalnızlık, hayal kırıklığı ve kabulleniş durumu var. Ama bir şey eksik sanki.
Bunu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet çerçevesinde de ele almak istiyorum. Çünkü toplumda farklı kimliklere sahip bireylerin karşılaştığı zorluklar, “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunu sormalarına sebep oluyor. Kimisi sistemin dışına itilmişken, kimisi de gerçekten kendi hayatında istediği yolu bulamıyor. Sokakta gördüğüm sahneler, arkadaşlarımın paylaştığı hikayeler, işyerindeki gözlemlerim derken, hepimizin yaşadığı bu dertler, aslında toplumsal yapının ve sosyal adaletsizliğin bir yansıması.
Toplumsal Cinsiyet ve Bir Derdim Var Neden Tutmadı?
İstanbul’da bir sabah, işe gitmek için toplu taşıma aracına bindiğimde gözlemlediğim bir sahne vardı. Bir kadın, oldukça kalabalık bir otobüste kendine yer açmaya çalışıyordu. Yanındaki insanlar onu görmüyor gibi davranıyor, araya girmesini engelliyor, sanki o kadar da önemli değilmiş gibi davranıyorlardı. Kadın bir süre sonra pes edip, telefonuyla ilgilenmeye başladı. Ancak hemen düşündüm: Kadınların fiziksel alanlarına girmeleri, hatta yalnızca varlıkları, bazen başkaları tarafından dikkate alınmaz ya da göz ardı edilir. O kadın orada, belki de “Bir derdim var, neden tutmadı?” diye düşünüyor. Çünkü insanlar, bir kadının bu şekilde var olmasına alışkın değiller. Onun yerine erkeğin alanı daha çok tercih ediliyor.
Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, çoğu zaman insanların “derdi”nin gerçekten görülmemesini sağlar. Kadınların toplumda çok yönlü sorumluluklar üstlenmeleri, aynı zamanda erkekler tarafından biçilen rollerin dışına çıkamamaları, birçok kadının hayatını zorlaştırıyor. Aynı şekilde, erkeklerin de duygusal olarak kendilerini ifade etme biçimleri kısıtlanmış durumda. İstanbul gibi bir şehirde, etrafımda gördüğüm pek çok insanın, içsel dünyasında bu soruyu sorarken, toplumsal cinsiyetin belirlediği sınırlar onları daha da fazla zorluyor.
Düşünün ki, bir kadının iş hayatındaki başarısızlığı ya da toplumsal alandaki başarısızlıkları çoğu zaman “zayıflık” olarak algılanırken, bir erkeğin başarısızlığı daha çok “daha çok çalışması” gerektiği şeklinde bir yorum alır. Kadınlar bazen hayatta bir adım ileri gitmek için her şeyin mükemmel olmasını beklerken, erkekler daha fazla kabul görür. Bu da sıkça “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunun, kadınlar tarafından daha fazla sorulmasına neden olur.
Çeşitlilik ve Bir Derdim Var Neden Tutmadı?
İstanbul gibi bir şehirde yaşarken, etrafınızda her etnik kökenden, her kültürden insanı görebiliyorsunuz. Ancak her birinin, “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunun cevabı da farklı. Yıllardır bu şehirde yaşayan bir göçmen olarak, bazen “farklılık” hissi daha belirginleşebiliyor. Hangi gruptan olduğunuz, kültürel birikiminiz, diliniz, sosyal durumunuz ve hatta giyiminiz, “derdinizin” ne kadar ciddiye alınacağı üzerinde etkili olabilir.
Bir arkadaşım, bu şehirde ailesiyle birlikte yeni bir hayata başlamak için İstanbul’a taşınmıştı. Her gün saatlerce işyerine gitmek zorunda kalıyordu ve dil bilmemesi onun en büyük engeliydi. Zamanla, “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunun yanıtı çok basit hale geldi. Çünkü dili bilmediği için, fırsatlar onun önünde hep kapalıydı. Oysa İstanbul’daki göçmenlerin büyük bir kısmı, yerel halkla aynı eğitim düzeyine sahip olsa da, sistemin sunduğu fırsatlar konusunda eşit koşullarda değiller.
Çeşitlilik, sadece farklı etnik kökenleri değil, aynı zamanda farklı sosyal sınıfları da kapsar. Düşünsenize, Türkiye’de yüksek gelirli bir ailenin çocuğu, harika okullara gitme ve daha iyi bir kariyer yapma şansına sahipken, düşük gelirli bir ailenin çocuğu, yalnızca ailesinin geçimini sağlamak için çalışmak zorunda kalabiliyor. Çeşitlilik, toplumda herkesin eşit fırsatlara sahip olmadığı bir gerçeği de ortaya koyuyor. Bu eşitsizlikler, birçoğumuzun başarısızlıkları, hayal kırıklıkları ve “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunu sormasına yol açıyor.
Sosyal Adalet ve Bir Derdim Var Neden Tutmadı?
İstanbul gibi büyük şehirlerde, sosyal adaletin eksikliği, birçok insanın derdinin daha da büyümesine sebep oluyor. Sosyal adalet, herkesin eşit fırsatlara ve haklara sahip olması gerektiğini savunur. Ama gerçek şu ki, toplumun büyük bir kısmı, çeşitli sebeplerle sosyal adaletsizlikle yüzleşiyor.
Bir arkadaşımın yaşadığı bir olayı hatırlıyorum: İş yerinde, çok yetenekli bir kadın vardı. Hem eğitimliydi hem de işini çok iyi yapıyordu, ancak terfi etme konusunda defalarca geri planda bırakılmıştı. Erkek meslektaşlarının daha sık terfi aldığını görmek, “Bir derdim var, neden tutmadı?” sorusunu daha da sert bir şekilde sormasına neden olmuştu.
Sosyal adaletin eksik olduğu bir toplumda, insanların hak ettikleri fırsatları alamamaları, çoğu zaman başarısızlık olarak geri döner. Kadın, göçmen, LGBTQ+ bireyler ve düşük gelirli insanlar, sistemin içinde bazen daha fazla mücadele etmek zorunda kalırlar. Çeşitli sosyal ve ekonomik engellerle karşılaşan bu gruplar, zamanla bu soruyu daha sık sormaya başlarlar: “Bir derdim var, neden tutmadı?”
—
Sonuç: Bir Derdim Var, Neden Tutmadı?
İstanbul’da, her gün yürürken ya da bir kafede otururken, etrafımda gördüğüm insanlarda hep aynı sorunun yankısını duydum: “Bir derdim var, neden tutmadı?” Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi konular, bu sorunun cevaplarını belirleyen önemli faktörlerdir. Herkesin derdi, yaşadığı toplumsal yapının ve kişisel kimliğinin yansımasıdır. Kimisi dil bilmediği için, kimisi cinsiyetinden ötürü, kimisi de sosyal sınıfından dolayı daha fazla engelle karşılaşır. Ve sonunda hepimiz, daha adil bir toplumda yaşamayı hayal ederken, bu soruyu sordukça, umarım cevabı hepimiz için daha eşit ve daha adil bir şekilde buluruz.