Hangi Balık Büyüyünce Somon Olur? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Açısından Bir Bakış
İstanbul’da, sabah işe gitmek için otobüs durağında beklerken, yine aynı yoğun kalabalıkla karşılaştım. Çoğu insanın yüzü gergin, bazıları telefonda bir şeyler okuyor, bazılarınınsa kafasında başka düşünceler var. Biraz zaman geçince, kafamda “Hangi balık büyüyünce somon olur?” sorusu belirdi. Evet, doğru duydunuz. Bu soru bir anlamda derinleşmeye başladı. Toplumda herkesin bir “somon” olma arayışındaki hayali, ya da toplumun belirlediği kalıplara uymak için gösterdiği çaba, cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlarla nasıl bir ilişki içinde? İşte bu soruya dair gözlemlerimi ve düşüncelerimi paylaşmak istiyorum.
Somon Olma Hayali: Toplumun Dayattığı Roller
Bir balık büyüyüp somon olur mu? Gerçekten de bu soru, çok daha derin anlamlar taşır. Somon, doğası gereği özel ve farklı bir balık. Bu benzetme, toplumsal normlara uyan bireylerin başarıyı elde etmesini simgeliyor olabilir. İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, bireylerin çoğu, toplumun belirlediği “başarı” tanımlarına uymaya çalışıyor. Kendi gözlemlerimden yola çıkarak, herkesin bir şekilde bu toplumsal başarıya ulaşmak için çaba gösterdiğini söyleyebilirim. Ancak, bu başarı tanımı her zaman herkes için aynı değil.
Bir gün işyerinde, aynı masada çalıştığım kadın arkadaşımın yaşadığı zorlukları konuşuyorduk. Bazen işyerinde yeterince söz hakkı bulamıyor, bazen de projelerde hep onun fikrinin gerisinde kalınıyordu. O kadar yetenekli ve zeki bir kadındı ki, toplumun ona biçtiği “başarı” kalıpları içinde, kendini her zaman yetersiz hissediyordu. “Ben de bir somon olmak istiyorum,” demişti bir gün, “ama balık olsam bile, bu akıntıya karşı ilerlemek için yeterince gücüm var mı, bilmiyorum.”
İşte bu noktada, toplumsal cinsiyet eşitsizliği devreye giriyor. Kadınlar, toplumsal cinsiyet rolleri nedeniyle, iş dünyasında bazen daha fazla mücadele etmek zorunda kalabiliyorlar. Bir erkek çalışan ne zaman başarılı olsa, bu genellikle toplum tarafından normal karşılanırken, aynı başarıyı gösteren bir kadın çalışan sıkça daha fazla test edilip, daha çok engelle karşılaşıyor. Oysa hepimiz, ne kadar farklı olursa olsun, farklı balıklardan “somon” olmaya değeriz.
Çeşitliliği Kucaklamak ve Somon Olmak
İstanbul’da her gün gördüğüm başka bir şey de çeşitliliğin sürekli göz önünde bulundurulması gerektiği. Sokakta yürürken, bir yanda geleneksel giyinmiş bir kadının, diğer yanda ise sokak sanatını temsil eden biriyle karşılaşıyorum. Her iki kişi de farklı olmasına rağmen, bu çeşitlilik arasında bir denge kurabilmek çok önemli. Toplumda, her bireyin bir şekilde toplumun belirlediği başarıya ulaşabilmesi için gerekli fırsatlara sahip olması gerektiğini düşünüyorum. Ancak bazen bu fırsatlar, sadece belirli bir gruba sunuluyor.
Bir başka örnek, toplu taşımada gördüğüm bir manzaradan geliyor. İki farklı kişi yan yana oturuyor: Biri genç, diğeri ise yaşlı. Genç kadın, eski bir iş görüşmesinde yaşadığı zorlukları anlatıyor, yaşlı adam ise oğlunun üniversiteye girmesi için geçen seneki sınavları nasıl geçirdiğini anlatıyor. O an düşündüm: Her ikisi de farklı bir yolda ilerliyorlar ve toplumun onlara biçtiği başarı tanımları da farklı. Ancak toplumun dayattığı normlar, çoğu zaman onların bu başarıya ulaşabilme imkanlarını kısıtlıyor. Birinin büyüyüp “somon” olması, belki de tüm fırsatları bulabilmesiyle doğrudan bağlantılı.
Sosyal Adalet ve Eşit Fırsatlar
Sosyal adalet, herkesin eşit fırsatlar ve haklar elde etmesini sağlamakla ilgilidir. Hangi balık büyüyünce somon olur? sorusunu bir kez daha sormak gerekirse, toplumsal eşitsizlikler bu soruyu nasıl etkiler? Sadece belirli bir gruptaki bireylerin “somon” olabileceği bir toplum, adaletin ve eşitliğin olmadığı bir toplumdur. Sosyal adalet, her bireyin kendi potansiyeline ulaşabilmesi için gereken fırsatlara sahip olmasını savunur.
Bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken, işte bu eşit fırsatlar sağlamak için çok çaba gösterdiğimizi düşünüyorum. Toplumun kenarına itilmiş gruplara fırsatlar sunmak, onların da bu hayatta “somon” olabilmeleri için bir yol açmak… Ne yazık ki, hepimizin gördüğü gibi, bazı gruplar her zaman daha şanslıdır. Toplumda belirli kimlikler, dinler, etnik kökenler veya cinsiyetler üzerinden insanlar sıklıkla dışlanabilir. Ancak adaletli bir toplum, bu çeşitliliği kutlar ve herkesin eşit fırsatlar elde etmesini sağlar.
Sonuç: Her Balık Bir Somon Olabilir
Sonuç olarak, “Hangi balık büyüyünce somon olur?” sorusu, sadece bir biyolojik değişimi değil, toplumsal yapıyı da sorgulamamıza neden olmalıdır. Her birey, potansiyelini ortaya koymak için eşit fırsatlara sahip olmalıdır. Ancak toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet gibi kavramlar bu fırsatların herkes için eşit olup olmadığını sorgulamamıza olanak tanır. Toplumda her birey, farklı zorluklarla karşılaşabilir, ancak önemli olan bu farklılıkları kabul edip, herkesin kendi yolunda büyüyüp “somon” olabilmesi için fırsatları eşitlemektir.
Hepimiz farklıyız, ama her birimiz kendi yolculuğumuzda başarılı olabiliriz. Yeter ki, fırsatlar eşit olsun ve hepimiz o akıntıya karşı yüzebilmek için gereken güce sahip olalım.